انتخاب شغل برای خیلی از افراد از یک سؤال ساده شروع میشود: «من واقعاً برای چه کاری مناسبم؟» ممکن است کسی به چند حوزه مختلف علاقه داشته باشد، فرد دیگری بین چند رشته تحصیلی مردد باشد و شخصی هم بعد از چند سال کار کردن احساس کند شغل فعلی با شخصیت و علایقش هماهنگ نیست. مشکل اینجاست که انتخاب شغل فقط با نگاه کردن به درآمد، محبوبیت یک رشته یا توصیه اطرافیان حل نمیشود. برای تصمیمگیری بهتر باید شناخت دقیقتری از علایق، ویژگیهای شخصیتی، تواناییها و نوع محیط کاری مناسب خود داشته باشیم. استفاده از یک تست شغل مناسب میتواند نقطه شروع این فرایند باشد و کمک کند گزینههایی را پیدا کنیم که ارزش بررسی بیشتری دارند.
تست شغل مناسب دقیقاً چیست؟
تست شغل مناسب مجموعهای از سؤالهاست که تلاش میکند اطلاعاتی درباره علایق، ترجیحات شخصیتی، سبک کاری و گاهی تواناییهای فرد جمعآوری کند و براساس این اطلاعات، چند حوزه یا شغل احتمالی را پیشنهاد دهد. هدف اصلی چنین تستی این نیست که یک شغل را به عنوان تنها انتخاب درست معرفی کند، بلکه باید دایره گزینهها را منطقیتر و محدودتر کند.
فرض کنید فردی بین دهها شغل مختلف سردرگم است و نمیداند باید از کجا شروع کند. اگر نتیجه تست نشان دهد که او بیشتر به فعالیتهای تحلیلی، حل مسئله و کار مستقل علاقه دارد، میتواند ابتدا مشاغلی را بررسی کند که این ویژگیها در آنها پررنگتر هستند. فرد دیگری ممکن است از تعامل اجتماعی، آموزش و کمک به دیگران انرژی بگیرد و در نتیجه گزینههای متفاوتی برای بررسی داشته باشد.
در واقع تست شغلی بیشتر شبیه یک ابزار جهتیابی است. مسیر نهایی را مشخص نمیکند، اما کمک میکند انتخابهای پراکنده به چند مسیر قابل بررسی تبدیل شوند.
یک تست شغلی خوب چه چیزهایی را بررسی میکند؟
اگر یک تست فقط از شما بپرسد چه شغلی را دوست دارید، احتمالاً اطلاعات زیادی به دست نمیدهد. تست شغلی زمانی مفیدتر میشود که چند جنبه مختلف را همزمان بررسی کند. علاقه یکی از این جنبههاست، اما شخصیت، سبک تعامل با دیگران و نوع فعالیت مورد علاقه هم اهمیت زیادی دارند.
برای مثال بعضی افراد از کارهایی لذت میبرند که ساختار مشخص و مراحل دقیق دارند. بعضی دیگر ترجیح میدهند آزادی بیشتری برای ایدهپردازی و خلاقیت داشته باشند. فردی ممکن است کار گروهی را دوست داشته باشد و شخص دیگری در محیطهای آرام و مستقل عملکرد بهتری داشته باشد. همین تفاوتها میتوانند روی رضایت شغلی آینده اثر بگذارند.
تست شخصیت با تست شغل مناسب چه تفاوتی دارد؟
یکی از اشتباههای رایج این است که هر تست شخصیت را یک تست انتخاب شغل بدانیم. تستهای شخصیت میتوانند اطلاعات مفیدی درباره ویژگیها و ترجیحات فرد ارائه دهند، اما به تنهایی برای انتخاب شغل طراحی نشدهاند.
برای مثال MBTI تلاش میکند بعضی ترجیحات شخصیتی افراد را در زمینههایی مانند نحوه دریافت اطلاعات، تصمیمگیری و تعامل با محیط توضیح دهد. این اطلاعات میتوانند در شناخت سبک کاری مفید باشند، اما اینکه فرد در یک تیپ شخصیتی خاص قرار گرفته است به این معنی نیست که فقط چند شغل مشخص برای او مناسب هستند.
از طرف دیگر، مدل هالند بیشتر روی علایق شغلی تمرکز دارد و افراد را براساس گرایش آنها به انواع مختلف فعالیتها بررسی میکند. در این مدل معمولاً حوزههایی مانند فعالیتهای عملی، تحلیلی، هنری، اجتماعی، مدیریتی و ساختارمند مورد توجه قرار میگیرند.
به همین دلیل استفاده از چند نوع اطلاعات در کنار یکدیگر معمولاً تصویر دقیقتری ایجاد میکند. ویژگی شخصیتی میتواند درباره سبک کار اطلاعات بدهد و علایق شغلی نشان دهند فرد به چه نوع فعالیتهایی کشش بیشتری دارد. ترکیب این دو دیدگاه میتواند شروع بهتری برای تحقیق درباره گزینههای شغلی باشد.
آیا نتیجه تست شغلی قابل اعتماد است؟
بهتر است نتیجه هیچ تستی را به عنوان حکم قطعی درباره آینده در نظر نگیریم. حتی یک تست استاندارد هم فقط براساس پاسخهایی که فرد در همان زمان ارائه داده تحلیل انجام میدهد. علایق، تجربهها و حتی شناخت فرد از خودش ممکن است در طول زمان تغییر کنند.
نحوه پاسخ دادن نیز اهمیت زیادی دارد. اگر فرد به سؤالها براساس چیزی پاسخ دهد که دوست دارد باشد، نه چیزی که واقعاً هست، نتیجه میتواند تصویر نادرستی ایجاد کند. برای مثال ممکن است کسی تصور کند باید فردی بسیار اجتماعی باشد و پاسخهایش را براساس این تصور انتخاب کند، در حالی که در عمل محیطهای شلوغ و ارتباطات مداوم برای او خستهکننده هستند.
بعد از انجام تست شغل مناسب چه کار کنیم؟
بخش مهم ماجرا بعد از دیدن نتیجه تست شروع میشود. اگر فقط نتیجه را بخوانیم و صفحه را ببندیم، تقریباً هیچ اتفاقی نیفتاده است. ارزش اصلی زمانی ایجاد میشود که پیشنهادهای تست را تبدیل به موضوع تحقیق کنیم.
بهتر است ابتدا سه تا پنج گزینهای را که بیشترین جذابیت را دارند جدا کنیم. سپس درباره هر شغل اطلاعات دقیقتری جمعآوری کنیم. باید بدانیم فرد شاغل در آن حوزه در طول روز چه کارهایی انجام میدهد، چه مهارتهایی نیاز دارد، مسیر ورود به آن شغل چیست و چه محیطهایی برای کار در آن وجود دارند.
درآمد چقدر باید در انتخاب شغل نقش داشته باشد؟
درآمد موضوع مهمی است و نمیتوان آن را نادیده گرفت، اما تصمیمگیری فقط براساس درآمد هم منطقی نیست. هر شغل شرایط خاص خودش را دارد و ممکن است درآمد مناسب آن با فشار کاری، ساعتهای طولانی یا سبک زندگی خاصی همراه باشد.
بهتر است هنگام بررسی یک شغل چند عامل را کنار هم قرار دهیم. درآمد، فرصت رشد، شرایط بازار کار، نوع محیط کاری، ساعتهای کاری، میزان تعامل اجتماعی، امکان دورکاری و مهارتهای لازم همگی میتوانند در تصمیم نهایی تأثیر داشته باشند.
گاهی فردی در یک حرفه درآمد خوبی دارد اما هر روز با بیمیلی سر کار میرود. در مقابل فرد دیگری ممکن است در زمینهای فعالیت کند که با ویژگیهایش هماهنگی بیشتری دارد و به مرور با افزایش تخصص، درآمد مناسبی هم به دست آورد.
اگر نتیجه تست با علاقه ما متفاوت بود چه کنیم؟
این اتفاق میتواند کاملاً طبیعی باشد. فرض کنید فردی سالها تصور کرده که به یک حرفه خاص علاقه دارد اما نتیجه تست چند مسیر کاملاً متفاوت را پیشنهاد میکند. این اختلاف نباید باعث شود علاقه قبلی را کنار بگذاریم یا نتیجه تست را بیارزش بدانیم.
بهتر است دلیل تفاوت را بررسی کنیم. شاید علاقه ما بیشتر به یکی از بخشهای آن حرفه مربوط باشد و نه کل شغل. برای مثال کسی که به معماری علاقه دارد ممکن است در واقع بیشتر جذب طراحی و خلاقیت بصری باشد. در این صورت رشتههای دیگری هم میتوانند همان نیاز را پاسخ دهند.
بهترین کار مقایسه نتایج با تجربههای واقعی و شناختی است که از خودمان داریم. هدف از تست ایجاد سؤالهای بهتر است، نه حذف کردن قدرت انتخاب.
جمعبندی
پیدا کردن شغل مناسب بیشتر از آنکه یک انتخاب لحظهای باشد، فرایندی از شناخت، تحقیق و تجربه است. تستهای شغلی میتوانند به مرتب کردن اطلاعاتی که درباره علایق و ویژگیهای خود داریم کمک کنند و چند گزینه مناسب برای بررسی پیشنهاد دهند، اما تصمیم نهایی باید براساس اطلاعات واقعی درباره هر حرفه گرفته شود. بررسی مهارتها، تجربه کردن فعالیتهای مرتبط و شناخت شرایط بازار کار باعث میشود نتیجه تست از یک پیشنهاد ساده به یک ابزار کاربردی برای تصمیمگیری تبدیل شود. زمانی که شناخت خود را با تحقیق درباره فرصتهای واقعی ترکیب کنیم، ساختن یک مسیر شغلی متناسب با تواناییها و اهدافمان بسیار منطقیتر خواهد شد.
